Page 98 - Demo

96Arti prehistorik n%u00eb Shqip%u00ebri identifikohet n%u00eb periudh%u00ebn e neolitit, nga 7 deri n%u00eb 4 mij%u00eb vjet p.e.r., dhe ndahet n%u00eb tri periudha: e hershme, e mesme dhe e von%u00eb. P%u00ebrgjat%u00eb k%u00ebtyre periudhave, shoq%u00ebria njer%u00ebzore kishte arritur t%u00eb zhvillonte n%u00eb nivele dometh%u00ebn%u00ebse bujq%u00ebsin%u00eb, blegtorin%u00eb, qeramik%u00ebn, tjerrjen, endjen, peshkimin, nd%u00ebrtimin e banesave, si dhe p%u00ebrsosjen e veglave prej kocke e guri.Neoliti N%u00eb periudh%u00ebn e neolitit, kur datojn%u00eb gjetjet m%u00eb t%u00eb vjetra arkeologjike, njer%u00ebzit jetonin akoma n%u00eb tarraca lumenjsh, pra n%u00eb banesa mbi tok%u00eb (Maliq, Komnik, Kolsh) n%u00eb shpella (Tren, Vel%u00e7%u00eb, Konispol, Blaz), por edhe n%u00ebntok%u00eb (Cakran). Planimetria e tyre ishte e thjesht%u00eb, me nj%u00eb ose dy dhoma me mure t%u00eb thurura me thupra a kallama e m%u00eb pas t%u00eb lyera me balt%u00eb. Veprimtaria e tyre ditore p%u00ebrfshinte prodhimin bujq%u00ebsor e blegtoral dhe gjuetin%u00eb. Format e artit t%u00eb k%u00ebsaj periudhe, edhe pse primitive, paraqesin mjaft interes. Ato jan%u00eb forma q%u00eb frym%u00ebzohen nga imazhet njer%u00ebzore apo shtazore, pra antropomorfe apo zoomorfe. Format harmonike t%u00eb vazove t%u00eb realizuara me teknik%u00ebn e po%u00e7eris%u00eb, e tejkalojn%u00eb an%u00ebn funksionale. Cop%u00ebza qeramike t%u00eb po k%u00ebsaj periudhe, jan%u00eb t%u00eb zbukuruara me motive gjeometrike si rrath%u00eb, trek%u00ebnd%u00ebsha apo linja t%u00eb g%u00ebrvishtura mbi sip%u00ebrfaqe. Prirja e formave artistike n%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb %u00ebsht%u00eb q%u00eb ato t%u00eb shkojn%u00eb drejt nj%u00eb skematizimi, dhe jan%u00eb t%u00eb ngjashme me zonat e tjera t%u00eb banuara rreth Mesdheut. Paraqitja e figurave njer%u00ebzore, kryesisht fem%u00ebrore, lidhet me kultin e pjelloris%u00eb s%u00eb Tok%u00ebs M%u00ebm%u00eb, kult q%u00eb do t%u00eb mbizot%u00ebroj%u00eb p%u00ebr shum%u00eb koh%u00eb dhe n%u00eb qytet%u00ebrime t%u00eb tjera, p%u00ebr shkak t%u00eb lidhjes s%u00eb saj me jet%u00ebn e p%u00ebrditshme. I r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm ishte dhe kulti i varrimit, i cili b%u00ebhej zakonisht pran%u00eb ose brenda vendbanimit, sepse besohej n%u00eb karakterin mbrojt%u00ebs t%u00eb tij. Varrimi i f%u00ebmij%u00ebve b%u00ebhej n%u00eb pozicionin kruspull, d%u00ebshmi e nj%u00eb flijimi p%u00ebr vet%u00eb banes%u00ebn. N%u00eb epok%u00ebn e neolitit t%u00eb mes%u00ebm, dallojm%u00eb daljen n%u00eb sken%u00eb t%u00eb ritoneve, t%u00eb cilat jan%u00eb objekte mjaft interesante me kat%u00ebr k%u00ebmb%u00eb, me gryk%u00eb t%u00eb gjer%u00eb e t%u00eb pjerr%u00ebt dhe me dorez%u00eb mbajt%u00ebse t%u00eb madhe. K%u00ebto objekte me ngjyr%u00eb t%u00eb kuqe mendohet t%u00eb ken%u00eb sh%u00ebrbyer p%u00ebr ceremoni apo rituale t%u00eb ndryshme. Me kalimin e koh%u00ebs shtohen dhe elementet e Fig. 1. En%u00eb antropomorfe e neolitit t%u00eb von%u00eb, balt%u00eb e pikturuar, Kamnik, kulti i gruas m%u00ebm%u00ebFig. 2. Nd%u00ebrtim palafit %u2013 rikrijim artistik Fig. 3. Riton, en%u00eb kulti e neolitit t%u00eb mes%u00ebm, DunavecFig. 4. En%u00eb me kat%u00ebr t%u00ebmthka, qeramik%u00eb, neoliti i von%u00eb, Kamnik ARTI PREHISTORIKN%u00cb SHQIP%u00cbRI 3